یرقان و زردی

 معرفی بیماری یرقان

یرقان یا زردی (به انگلیسی: icterus یا Jaundice) به معنی تغییر رنگ و زرد شدن پوست، صلبیه و غشاهای مخاطی ناشی از بالا رفتن بیلی روبین خون است. بالا رفتن غلظت پلاسمایی بیلی روبین اغلب ناشی از بیماری های پیش کبدی، کبدی (مانند هپاتیت) و پس کبدی (مانند سنگ کیسه صفرا) است. 

زردی نوزادی که ناشی از بالا رفتن بیلی روبین مستقیم یا غیر مستقیم است که نوع غیر مستقیم می‌تواند به کرن ایکتروس بیانجامد و لذا خطرناک است. این حالت در اثر شروع نشدن فعالیت آنزیم‌های موثر بر روی بیلی روبین، در هنگام تولد روی می‌دهد. پس از تولد و با گذشت چند روز این آنزیم ها معمولا فعال شده و حالت یرقان برطرف می‌شود. زردی در کودکان شامل بی‌رنگ یا زرد شدن پوست بدن و چشم‌ها می‌شود. بی‌رنگی و زردی پوست و چشم در اثر افزایش میزان ماده زرد رنگی به نام بیلی روبین در خون است و باعث تجمع این ماده در زیر پوست و زرد شدن آن می‌شود که بیشتر این زردی تا بالای قفسه سینه ادامه پیدا می‌کند. شستن بدن نوزاد با عرق کاسنی همراه با آب ولرم نیز در درمان زردی موثر است. 

برای درمان زردی در نوزادان از شیرخشت نیز استفاده می‌کنند. راه دیگر آن خواباندن عریان نوزاد در زیر نور مهتابی است. به منظور این کار دستگاه‌هایی با نام دستگاه‌های فتوتراپی طراحی شده است و نوزاد را برای ۲ یا ۳ روز و یا بیشتر در داخل این دستگاه می‌خوابانند. 

 عوامل و آثار یرقان

عوامل مختلفی می‌توانند رنگ زرد به پوست بدهند؛ مثلاً خوردن بیش از حد هویج. اما فقط یرقان واقعی رنگ پوست و سفیدی چشم را زرد می‌کند و حتی ادرار را به رنگ چای در می‌آورد.

یرقان خودش یک بیماری نیست بلکه نشانه‌ای از یک بیماری زمینه‌ای است و بصورت زرد شدن پوست و سفیدی چشم خود را نشان می‌دهد. این عارضه ناشی از وجود ماده زرد رنگ صفرا به اسم بیلی روبین در خون است. این ماده رنگی زمانی تشکیل می‌شود که گلبول های پیر قرمز خون بطور طبیعی شکسته و تجزیه می شوند اما وقتی برخی از بیماری ها ایجاد شوند این ماده رنگی در خون جمع می‌شود و رنگ پوست را زرد می‌کند. از علت های احتمالی یرقان می‌توان به هپاتیت (التهاب کبد)، ‌انسداد یا ناهنجاری های مجاری صفراوی و انواع مشخصی از کم خونی‌ها اشاره کرد. زردی پوست غالباً همراه با ادرار قهوه‌ای تیره است و این بخاطر ریزش بیش از حد این ماده رنگی از خون به داخل ادرار می باشد. همچنین ممکن است مدفوع بی‌رنگ شود زیرا این ماده رنگی به اندازه کافی در روده‌ها وجود ندارد تا رنگ مدفوع را تیره کند یرقان در یک سوم از نوزادان در خلال اولین هفته بعد از تولد اتفاق می‌افتد به این نوع زردی یرقان فیزیولوژیک می‌گویند تقریباً در کلیه چنین مواردی بیماری مشخصی عامل آن نیست بلکه فقط بخاطر آن است که کبد و دستگاه گوارش کودک هنوز خود را با زندگی بیرون از رحم عادت نداده است. (به هر حال هرگونه زردی دوره نوزادی را باید به پزشک نشان داد تا توسط وی بررسی ها و تصمیمات لازم اتخاذ شود).

نسخه ها

یرقان (روایات)

1- صبر هنگام ورود و خروج

امام رضا علیه السلام فرموده اند: هر کس می خواهد از ابتلا به بیماری یرقان در امان باشد باید در پگاه تابستان به اتاقی که در آن تازه باز شده است فورا قدم گذارد و نباید در پگاه(صبح) زمستان پس از باز شدن در بیرون رود.[1]

2- خیار بادرنج

در کتاب طب الائمه آمده است: حمادبن مهران می گوید: ما بسیار به ملاقات امام رضا علیه السلام در خراسان می رفتیم. روزی از روزها جوانی از ما[2] از بیماری یرقان به ایشان شکایت کرد. حضرت به وی فرمودند: خیار بادرنج را تهیه کن پوست آن را بگیر و پوست آن را با آب پخته و تا سه روز، هر روز یک رطل از آن را ناشتا بخور. بعد از این ماجرا آن جوان به ما خبر داد که به اذن خداوند با دو بار استفاده از آن دارو بیماری خود را درمان کرده است.[3]

3-مرغ سنگ خواربریان

علی بن مهزیار می گوید: روزی صبحانه همراه امام باقر علیه السلام بودم که برای ایشان مرغ سنگخوار آوردند و حضرت فرمودند: این غذای مبارکی است. پدرم این غذا را بسیار دوست می داشتند و همواره می فرمودند: بریان شده اش را به کسی که بیماری یرقان دارد بدهید.[4]

4- تره

سلمه می گوید: در مدینه به بیماری سختی دچار شدم و خدمت امام کاظم علیه السلام رسیدم. ایشان با تعجب پرسیدند رنگ چهره تان زرد شده؟!! حضرت فرمودند: تره بخور، من خوردم و خوب شدم.[5]

5- ترک خواب صبح گاهی

امام صادق علیه السّلام فرموده اند:[6]خواب صبحگاهی شوم است رزق را رانده و رنگ چهره را زرد می کند.[7]

كبد چرب، یرقان (زردی)، سودا، غلظت خون كبدی،كهیر با منشأ كبدی (ضیایی)

قرص گیاهی آترومد بی، یا دارو مركبه كنگر خوراكی + گیاه مخلصه + خار مریم [8]

یرقان (خدادادی)

- یرقان به معنی زرد شدن بافت های بدن و از جمله زرد شدن رنگ پوست و بافت های عمقی و چشمان.

برخی از علل این بیماری عبارتند از:
  • افزایش انهدام گویجه های سرخ با آزاد شدن سریع « بیلی روبین» به داخل خون.
  • انسداد مجاری صفراوی با آسیب سلول های كبدی به طوری كه حتی مقادیر طبیعی «بیلیروبین» نتواند به داخل لوله ای گوارش دفع شوند كه به مورد اول «یرقان همولیتیک» و مورد دوم را «یرقان انسدادی» می گویند.
  • جوشانده دو قاشق غذاخوری پوست خیار در یك لیوان آب جوش به مدت ده دقیقه تا سه روز مصرف شود.
  • دمكرده 5 گرم تخم شوید در یك لیوان آب جوش به مدت 20 دقیقه، روزی سه فنجان به مدت یك هفته میل شود.
  • دمكرده 3 گرم تخم كرفس در یك لیوان آب جوش به مدت یك ربع، روزی سه فنجان به مدت 14 روز مصرف شود.
  • مصرف ساقه و برگ كرفس در سوپ و خورشت.
  • خوردن برگ كلم با آب لیمو ترش تازه قبل از غذا، نكتار هلو و سیب با عسل.
  • مصرف عرق شاهتره، نصف لیوان صبح ساعت 10 و نصف دیگر عصر ساعت 5 بعد از ظهر.
  • خوردن شربت عسل با لیموترش تازه.
  • مصرف شاتوت با یك قاشق غذاخوری عسل.
  • خوردن آب انار، آب هنداونه، آب خیار، عرق كاسنی، آب ترب، آب زرشک.
  • خوردن روزی سه قاشق مرباخوری پودر آسیاب شده تخم كاسنی + تخم خیار + تخم خرفه از هر كدام به مقدار ده گرم با چهل گرم تخم گشنیز در یك لیوان آب جوش.
  • خوردن سوپ جو + هویج + سبزیجات و آلو بخارا و اسفناج و گشنیز با لیمو  ترش تازه و روغن زیتون.
  • بیمار از میزان مصرف غذاهای گرمی بخش بشدت کاهش دهد.
  • بیمار به مدت دو هفته از فرآورده های حیوانی مصرف نكند و سعی كند دچار یبوست مزاج نشود.

مولف: یرقان از غلبه گرمی است و درمانش اصلاح مزاج است یعنی کاهش گرمی و افزایش سردی ها  هر روز، سه مورد از موارد بالا را مصرف کنید زیرا رعایت همه موارد بالا به صورت مداوم عوارض دارد.

معالجه ی یرقان (خیراندیش)[9]

  • پنج گرم گل گندم خشك را كه به صورت گرد درآورده اید، در یك قاشق سوپ خوری عسل مخلوط كنید و هر روز یك بار در یک دوره ی چهار روزه آن را بخورید و به مصرف آن ادامه دهید تا یرقان و زردی شما برطرف شود.

یرقان (تبریزیان)[10]

 مرکب 1 و مرکب 4

زردی (باقری)[11]

زردی شدید بچه ها – در هر سنی كه باشند حتی نوزادی كه تازه متولد می شود از راه های زیر قابل درمان است.

1- حجامت پشت لاله گوش                   

2- حجامت پشت                       

3- حجامت كبد

اگر خون بچه را عوض كنیم سیستم دفاعی وی تخریب شده و همیشه گرفتار بیماری ها خواهد بود و غالباً 20 تا 25 سال بیش تر عمر نمی كند چون بدن در مقابل كوچك ترین آسیب و بیماری نمی تواند از خود مقاومت نشان بدهد.

زردی كودك (یرقان) (روازاده)

  • یك قاشق چای خوری ترنجبین و شیر خشت را در یك استكان آب جوش حل كرده و بعد ازصاف كردن در طول روز كم كم به نوزاد خورانده شود.
  • حجامت لاله گوش كه علاوه بر درمان زردی كودك از عوارض مغزی هم جلوگیری می كند.
  • مادر نوزاد به مدت چند روز یك قاشق غذاخوری مغز فلوس را در آب جوش حل كرده و میل نماید.
  • صد گرم گل بنفشه را در مقداری آب به مدت 5 دقیقه جوشانده و سپس نوزاد را در داخل آن به مدت یك ربع شستشو دهند تا زردی كودك به طور كلی برطرف شود.
  • اصلاح تغذیه مادر و شیر آن در سرعت درمان بیماری نقش مهمی دارد.

زردی نوزادان(روازاده) / مرد/ سن40 روز/ مجرد/ قد50/ وزن4کیلو

سوال: با سلام. فرزندم در روز سوم تولد دچار زردی با درجه 12 شد بطوری که او را در بیمارستان به مدت 24 ساعت بستری کردیم و تا 5/10 درجه و یک هفته بعداز آن تا 5/9 پائین آمد. ولی هنوز پس از گذشت 40 روز از تولد او با مصرف قطره بیلیناستر (هر 8 ساعت) هنوز بطور کامل زردی برطرف نشده است و دکترش می ­گوید ممکن است تا سه چهار ماه طول بکشد، در ضمن مادر نوزاد از عرقیات کاسنی، شاتره و اسفرزه و خنکی­ های دیگر استفاده نموده و از گرمی­جات پرهیز کرده است. همچنین قبل از شروع بیلی ناستر به نوزاد چند روز ترنجبین خورانده شد که تاثیر کمی داشت. چه کنیم؟

پاسخ: اولا حجامت لاله گوش از عوارض مغزی که می ­تواند در اثر افزایش زردی اتفاق بیافتد جلوگیری می ­کند و در کنار حجامت باید اصلاح وضع تغذیه مادر و شیر وی صورت گیرد.

به نوزاد هم باید ترنجبین و شیر خشت داده شود. یک قاشق مرباخوری ترنجبین در یک استکان آب جوش حل کرده و صاف کنید و در طول روز هر روز به نوزاد بدهید. شیر خشت هم به همین میزان داده شود.

مادر نوزاد هر روز یک قاشق غذاخوری مغز فلوس را در آب جوش حل کرده و میل کند. ضمناً 100 گرم گل بنفشه را در آب به مدت 5 دقیقه بجوشانید و سپس داخل لگن بریزید و نوزاد را داخل آن قرار دهید. سر را با دست بالا نگه دارید و حدوداً هر روز یک ربع این کار را تکرار کنید تا زردی به کلی برطرف شود.[12]

زردی كودك (یرقان) (خیراندیش)

  • دمكرده 50 گرم گل گندم به صورت پودر با یك قاشق سوپ خوری عسل مخلوط كرده و روزی یكبار به مدت چهار روز مصرف شود.
  • خوردن عرق كاسنی توسط مادر كودك. روزی دوبار و هر بار نصف لیوان.
  • خواباندن كودك روی برگ بید و خرفه یا خوردن و مالیدن عصاره آنها به بدن كودك.
  • حجامت پشت گوش كودك بدون بادکش گذاری با خراش های بسیار جزئی و آمدن چند قطره خون.

زردی نوزاد (بنی هاشمی)

حجامت پشت گوش انجام دهید. داروی قویتر پوست خیار طبیعی تازه بکنید بجوشانید و آب کدو مسمایی اضافه کنید به بچه بدهید.

زری یا ایكتر نوزادی (گزارش درمان دکتر جوانمردی)[13]

علت مراجعه: زردی فیزیولوژیك

نام بیمار:فرزند دكتر مرتضی جوانمردی

سن: 4 روز

درمان های انجام شده: 3 تیغ سطحی در پشت یك گوش

سیر درمان: بهبودی كامل بعد از 5 ساعت

زردی ایكتر نوزادی (گزارش درمان مرتضی جوانمردی)[14]

نام بیمار: نوزاد

سن: چند روزه

وزن: 2500 گرم

علت مراجعه: زردی شدید

درمان های انجام شده: چند خراش سطحی پشت گوش – خروج 3-2 قطره خون 

سیر درمان: كاهش زردی بعد از 24 ساعت

پزشك معالج: دكتر مرتضی جوانمردی

 زردی یا ایكتر نوزادی (دکتر شاوردی)

نام بیمار: سه نوزاد با زردی فیزیولوژیك به این جانب مراجعه نمودند كه برای هر نفر حجامت عام انجام شد كه بلافاصله كاهش بیلی رو بین داشتند و زردی كاهش یافت.

پزشك معالج: دكتر اصلان شاهوردی

درمان زردی نوزاد (یکتا) [15]

اگر مادر در دوران بارداری تغذیه اش سالم باشد و داروهای شیمیایی مصرف نكند بچه اش زردی نمی گیرد. میوه فصل بخورد. انار شیرین، خنك است. انار ترش، سرد است در روایات هم به مصرف انار در دوران بارداری توصیه شده است. چون برای قلب بچه مفید است و خواص زیاد دیگری هم دارد. انار را با پیه آن بخورند. مادری كه طبعش گرم است هم انار و هم عرق بید و عرق كاسنی مصرف بكند تا بچه اش زردی نگیرد.

مادرها در دوران بارداری در خوردن گرمی زیاده روی نكنند. خنكی هم بخورند تا حدودی با گرمی. اگر طبعشان گرم است گرمی زیاد نخورند و اگر طبعشان سرد است سردی زیاد نخورند. اما اگر بچه به دنیا آمد و زردی داشت چه كنیم:

1- لاله گوش او را حجامت كنید. خیلی هم ساده است دو طرف را تیغ بزنید تا چند قطره خون بیاید. همین طور لاله گوش باز جداره اش. یك تیغ كوچولو بزنید تا دو قطره خون بیاید.

2- عرق كاسنی، عرق شاهتره  را به بچه بدهید بخورد. این ها را با هم مخلوط كنید روزی 10 تا 14 قاشق با فاصله در طول روز به تدریج  به بچه بدهید.

3- داخل فضایی كه بچه است چیز سرخ كردنی درست نكنید.

4- مادر بچه هم گرمی زیاد نخورد. البته زردی از گرمی نیست. زردی در واقع از ضعف سیستم ایمنی و ضعف كبد است ولی بعد از این كه زردی ایجاد شد برای درمان باید از گرمی پرهیز كنند مثل جوش صورت به خاطر ضعف كبد و ضعف سیستم ایمنی است ولی وقتی جوش دارد اگر گرمی بخورد جوش بدتر می شود.

درمان زردی نوزادی (ایكتر)

1- در سه روز پشت سر هم، سر ساعت هر بار یك قاشق چایخوری آب پوست كدو مسمی (كدو خورشتی) به نوزاد داده شود(مثلاً فقط در سه روز، ساعت 8 هر روز یك قاشق چای خوری).

2- مادر شیر ده، بایستی به مدت سه هفته هیچ نوع چربی حیوانی و گیاهی نخورد و فقط روغن زیتون خوراكی بخورد به این صورت كه یك قاشق غذاخوری با ناهار و یك قاشق غذاخوری با شام بخورد و هر 8 ساعت یك لیوان آب سیب رسیده شیرین بنوشد.

توجه: دكتر قدسیه علوی متخصص زنان و زایمان می گوید: مادرانی كه گروه خونیO دارند، زردی بچه هایشان بیشتر است و بچه اولشان غالباً زردی شدید (ایكتر شدید = زردی نوزادی شدید = یرقان نوزادی شدید) می گیرد و زردی بچه های بعدی آنها كمتر است.

یرقان (بنی هاشمی)

انار برای یرقان خوب است. دو نوع یرقان داریم یرقان زرد(ناشی از کبد) و یرقان سیاه (از طحال). انار روی هر دو مفید است. مخصوصا یرقان کبدی.

شیره انگور با اندکی سرکه خوب است. سرکه شیره هم برای یرقان کاربرد دارد.

 

[1]  بحارالانوار:ج62،ص325.

[2]  در متن عربی کتاب آمده: (من) که صحیح آن (منا) است.

[3]  بحارالانوار:ج62،ص101.

[4]  کافی: ج6،ص312.

[5]   محاسن: ج 2، ص 317

[6]   در متن آمده(وفی نوم الغداوة) که صحیح آن این است (و فی الصادقی: نوم...)

[7]   من دلا یحضره الفقیه:ج1،ص502.

[8]   نسخه های مورد تایید استاد

[9]   عسل ص26

[10] کتاب و سخنرانی های استاد

[11]  طب اصولگرای اسلامی ص124

[12].  پرسش ­های شما پاسخ­ های حکیم دکتر روازاده، ج 2، ص 19.

[13]  حجامت درمانی

[14]  حجامت درمانی

[15]  طب نجات بخش ص93


منبع: کتاب نسخه  های  معصومین  و  بزرگان طب اسلامی ایرانی -  بیماری های غدد: کبد، طحال و تیروئید و...  (نویسنده: رضا میرزایی )

اولین نفر باشید که دیدگاهش را می نویسد !

دیدگاه شما برای ما مهم است.