قرقات (قره قاط)

قره قات (قره قاط) یا سیاه گیله درختچه ی کوچکی است به ارتفاع تا 60 سانتی متر که دارای برگ هایی بیضوی و به رنگ سبز روشن است. برگ های این گیاه بادوام بوده ولی در زمستان بر روی گیاه باقی نمی مانند. گل ها که در کنار برگ ها می روید سفید مایل به سبز و یا گلی رنگ است. میوه ی این گیاه از نوع سته است و پس از رسیدن کامل به اندازه ی نخود شده و حاوی آب بنفش رنگی می باشد.

خواص قره قات (قره قاط)

میوه ی نارس آن کمی ترش و میوه رسیده کمی شیرین است. میوه ها از غباری سفید رنگ پوشیده شده اند. قسمت مورد استفاده ی قره قاط شامل برگ، ریشه و میوه است. البته مهم ترین مصرف دارویی، مربوط به میوه ی آن می باشد. میوه ها پس از رسیدن کامل اکثراً آبی مایل به سیاه هستند. قره قات در اکثر نواحی جنگلی آسیای صغیر، قفقاز، سیبری، آمریکای شمالی و به خصوص اروپا یافت می شود. این گیاه در ایران رویش ندارد؛ ولی گونه ی دیگری که شرح داده شده است در سرزمین ایران وجود دارد.

ترکیبات مهم دانه ی قره قات حاوی حدود 88 درصد آب است. بقیه مواد شامل آنتوسیانین که در میوه های تازه 1/0 تا 25/0 درصد در نوسان بوده، ولی در عصاره غلیظ شده ی این میوه، 25 درصد می باشد.

یکی از مهم ترین پروتئین های بدن، کلاژن است که در ساخت تاندون، رباط و غضروف نقش اصلی را دارا است.کلاژن در زمان التهاب روماتیسمی، امراض دهانی و یا بیماری های استخوان و مفاصل از بین می رود. عمل مهم فلاونوئیدها، آنتوسیانین ها و پروآنتوسیانین های قره قاتجلوگیری از این عمل است.همچنین آنتوسیانین ها دارای خاصیت قوی ویتامین P ( بیوفلاونوئیدها ) بوده و افزون بر آن دارای خاصیت افزایش ویتامین C داخل سلولی و کاهش شکنندگی مویرگ ها هستند که از این نظر دو برابر قوی تر است.

  • خاصیت ضد تجمع پلاکت ها که از این نظر شبیه به آسپیرین و گیاه سیر می باشد. (به اصطلاح عامیانه افرادی که خون آن ها غلیظ می باشد، برای جلوگیری از لخته شدن می توانند از قره قات استفاده کنند).
  • خاصیت شل کنندگی عضلات صاف
  • استفاده برای درمان امراض چشم، هنگام کم سو شدن در شب، یا برای دید بهتر روز کاتاراکت و گلوکوما. در بعضی مشکلات چشم مانند گلوکوما، کلاژن دارای آسیب هایی می شود که باعث فشار زیاد در چشم خواهد شد. بنابراین چون قره قات در حفاظت کلاژن موثر است، در موارد ذکر شده مفید است. از این رو در اروپا به طور وسیع بدین منظور از آن استفاده می شود.
  • هم چنین قره قات به مقدار زیادی در اروپا برای مشکلات شبکیه ای حاصل از دیابت مورد مصرف است.

طریقه و میزان مصرف

محصولات دارویی حاصل از قره قات اصولا بر حسب وجود 25 درصد آنتوسیانین ها استاندارد می گردند که مقدار مصرف آن ها به شرح زیر است:

دانه های تازه ی گیاه 55 تا 110 گرم تا سه بار در روز

مقدار مصرف، یک استکان آب سرد بر روی 5 تا 10 گرم از خرد شده ی میوه ها ریخته و به مدت 10 دقیقه می جوشانیم؛ سپس همان طور که گرم است، آن را صاف نموده و میل می کنیم.

از قره قات در اروپا به مقدار زیاد در درمان واریس و ضایعات مویرگ ها استفاده می کنند. استفاده های دیگر قره قات در موارد: کاهش فشار خون، مشکلات گردش خون مغزی، هماتوری به علت نشت مویرگ ها در کلید به علت شکستگی مویرگ ها و مشکلات رگ های وریدیاست.

قره قات را به عنوان ضد آریتمی به خصوص در نوع متوسط استفاده می کنند. هم چنین به عنوان ضد التهاب غشای مخاطی دهان و گلو کاربرد دارد. وجود تانن در میوه باعث می شود که گاهی آن را به عنوان ضد اسهال مصرف کنند. محصول تازه برای این مورد مناسب نیست و بهتر است بعد از خشک و کهنه شدن از آن استفاده کنند؛ چون تانن ها در ابتدا به صورت مونومر هستند و ضمن خشک شدن به صورت کندانسه (پُلی مر) در می آیند.

ضد چسبندگی پلاکت ها، ضد شکنندگی عروق مویینه، ضد ادم (ضد خیز)، ضد ویروس تبخال، ضد التهاب، ضد اکسیدان، ضد تب، ضد خونریزی های رتینوپاتی، ضد عفونی کننده، ضد اسپاسم، ضد زخم های گوارشی، ضد قارچ، ضد ویروس، قابض، محرک گردش خون، محافظ کلاژن، ادرار آور، محرک سیستم ایمنی بدن، کاهش دهنده ی چربی خون و گشاد کننده ی رگ ها.

  • یکی از مهمترین و اصلی ترین فواید درمانی مصرف قره قاط پیشگیری و کمک به درمان فشار خون بالا، افزایش چربی خون و مرض قند یا دیابت است.
  • از خواص قره قاط برای چشم میتوان به استفاده از آن برای درمان کاتاراکت پیری چشم، مشکلات شبکیه چشم در بیماران دیابتی، بهبود دید در شب و مشکلات نزدیک بینی چشم اشاره نمود.
  • از قره قاط در طب سنتی برای درمان اسهال‌های خفیف استفاده می‌شود.
  • از خواص قره قاط بهبود فعالیت های مغزی میباشد و از همین رو مصرف آن برای درمان فراموشی و پیشگیری از آلزایمر مفید است.
  • میوه این گیاه تأثیر مفیدی در تنظیم عمل دفع و جلوگیری از عفونی شدن مواد زاید دفعی در متبلایان به بواسیر دارد.
  • مصرف قره قاط تأثیرات بالقوه‌ای در محافظت از دندان و درمان امراض لثه و بافت استخوانی آن
  • داشته باشد و از بیماری‌های لثه جلوگیری کند. همچنین مصرف آن باعث التیام التهاب های دهان و گلو می‌گردد.
  • کمک به درمان عفونت ادراری مزمن از دیگر خواص قره قاط است.
  • کاهش بسیاری از مشکلات و ناراحتی های قبل از قاعدگی یا سندروم پیش از قاعدگی از خواص قره قاط است.
  • به طور کلی مصرف میوه قره قاط به پیشگیری از سرطان و بیمای های قلبی کمک می کند.

نکات قابل توجه:

1- میوه های گونه های مختلفی از این گیاه در نقاط مختلف جهان مصرف دارویی دارد که به نظر می رسد اکثرا دارای مواد و اثرات مشابهی باشند. قره قات مورد مصرف در ایران از گیاه Vaccinium جمع آوری و مورد استفاده قرار می گیرد.

2- طبق کتاب جناب آقای دکتر امین، قره قات که با نام علمی Caucasian whortleberry معرفی گردیده است به دو نوع اردبیلی و کلیبری در ایران وجود دارد، که هر کدام به شرح زیر هستند:این قره قات در برگیرنده ی میوه هایی تقریبا کروی به رنگ قرمز تیره یا کم رنگ و دارای پوسته ی سخت و چروکیده است که دمی در قسمت پایین آن ها قرار دارد. داخل این میوه ها تعدادی دانه های براق وجود دارد. گیاه مزبور با نام علمی Vaccinium arctostaphylos از تیره ی Ericaceae (تیره ی قره قات) می باشد که درختچه ای تا دو متر با برگ های پهن بیضی شکل و بدون دم برگ است.

گل های قره قات، سفید مایل به سبز و گاهی صورتی هستند. میوه های این گیاه از نوع سته می باشند. این درختچه در جنگل های اسالم، خلخال و ارتفاعات اردبیل رویش دارد. قره قات به صورت دم کرده در طب سنتی ایران به عنوان کاهش پُرفشاری خون و کاهش قند خون مورد استفاده قرار می گیرد.این قره قات شامل میوه های کروی با پوسته ی قرمز تیره و چروکیده ی بدون دم یا با دم کوتاه و بزرگ تر از قره قات اردبیلی است که از درختچه ای با نام عملی Ribes biebersteinii به دست می آید. این درختچه تا دو متر ارتفاع داشته و دارای برگ های قلبی شکل با پنج لوب استاندارد است. گیاه، مربوط به تیره ی Grossulariaceae (تیره ی انگورک) بوده و در جنگل های ارسباران و کلیبر رویش دارد.

3- با توجه به این که قره قات اردبیلی و کلیبری مربوط به دو گیاه کاملا متفاوت از نظر جنس، گونه و خانواده هستند بعید به نظر می رسد که دارای اثرات مشابهی باشند. البته ممکن است هر دو در بعضی ترکیبات و اثرات یکسان باشند ولی باید ذکر کرد که قره قات اصلی همان نوع اردبیلی است که اثراتی مشابه، با انواع خارجی دارد.

4- با توجه به مطالعات انجام شده بر روی قره قات اردبیلی، شباهت زیادی بین ترکیبات نوع ایرانی و انواع خارجی وجود دارد؛ لذا اکثر اثرات ذکر شده برای گونه های خارجی می تواند در مورد نوع ایرانی صادق باشد؛ ولی مطالعات کامل تری را می طلبد که باید به صورت کلینیکی انجام شود.

به 5 گرم از خرد شده ی میوه ها یک لیوان آب سرد می افزاییم، آن گاه حدود 10 دقیقه می گذاریم بماند و سپس آن را به حد جوش می رسانیم و باز هم مدت 10 تا 15 دقیقه به حال خود می گذاریم و گرما گرم صاف می کنیم؛ صاف شده را میل می کنیم.تعدادی داروی گیاهی به شکل صنعتی از آن در بازار موجود است. بعضی از این داروها مربوط به مشکلات چشم می باشد.مصرف مقدار زیاد قره قات ممکن است مشکلات روده ای- معده ای مانند اسهال ایجاد کند.

ملاحظات مصرف:
  • مصرف مقدار زیاد قره قات ممکن است مشکلات روده ای- معده ای مانند اسهال ایجاد کند.
  • مصرف میوه قره قاط به مقدار معمول در دوران بارداری و شیردهی بلامانع است ولی خوردن ترکیبات دارویی و به ویژه برگ آن توصیه نمی شود.
  • استفاده از ترکیبات دارویی قره قاط در بیماران مبتلا به ناراحتی های کبدی و افرادی که از داروهای ضد انعقادی استفاده می کنند، بایستی با احتیاط همراه باشد.
  • مقدار اگزالات موجود در قره قاط نسبتا بالا می باشد، از این رو مصرف آن برای افراد با سابقه سنگ کلیه یا سنگ کیسه صفرا ممنوع بوده و این افراد از زیاده روی در مصرف آن باید اجتناب کننند.

 

 
خشک شده میوه قره قات

اولین نفر باشید که دیدگاهش را می نویسد !

دیدگاه شما برای ما مهم است.